Открыть меню

XX Солагии Ичлосияи Такдирсоз

ичлосияи 16A3 ИНСОНИ ОЗОД ТО ИСТИКЛОЛИ МИЛЛАТ

Бист сол аст, ки Точикистон бо эътимоди кави ба ояндаи дурахшони худ дар чодаи истиклолияти давлати дар халкаи кишвархои мутамаддини чахон бо сарбаланди, шарофатманди ва шоистаги рох, мепаймояд. Аз дидгохи сиёси хуччати расмии ин даврони нави таърихи миллати мо-Эъломияи Истиклолияти давлатии Точикистон аст, ки соли 1991 дар чаридаи айём интишор гардид. Чун аз сархади шинохти лугавии мафхуми истиклолият фаротар меравем ва аслу мохияти онро дар матни сарнавишти таърихии кавму миллатхо ба андеша меоварем, дармеёбем, ки эъломи истиклолият ва касби сохибихтиёрии сиёсиву иктисоди факат огози рисолати сангинест, ки бо тархандози, ташаккул ва рушди низоми усулан чадиди сиёси ва ниходхои умури чамъияти давра ба давра мазмун ва мохияти хакикии худро мукаммал месозад. Истилохоте аз кабили «истиклолияти давлати», «истиклоли сиёси», «истиклолияти иктисоди», «истиклолияти фарханги», «истиклолияти энергетики» ва гайра дар луготи тафаккури сиёси роич гардида, дар рахгузори вокеияти имруза аз чузь то ба кули зиндагии мардум рох ва нуфуз пайдо кардааст.
Таърихи кунунии точикон аз хар самте, ки ба он нигарем ва аз пойгохи хар масъалае, ки ба тахкии он ручуъ намоем, бо касби истиклолияти мамлакат пайванд мегирад. Истиклолият сарманшаи чахони имрузаи миллати точик аст, ки дар ниходи худ хадафхои олии милли, таърихи ва инсонии мардумро асолат бахшид.
Дар замоне, ки давлати абадкудрати Шурави вопасин рузхои худро ба cap мебурд ва дар саросари каламрави он оташи низоъхои сиёси аланга мезад, Ичлосияи дувуми Шурой Олии Чумхурии Точикистон (даъвати дувоздахум), дар таърихи 24 августи соли 1990 Эъломияи Истиклолияти Чумхурии Точикистонро пазируфт ва дар сарнавишти Точикистон мархилаи тозаи таърихиро ифтитох, бахшид.
Аввалин сухани ЭмомалИ Рахмон дар макоми Раиси Шурои Оли ва Сарвари давлати Точикистон «Ман ба Шумо сулх, меоварам… Мо хама бояд ёру бародар бошем» паёме рушан аз хираду заковати халк буд, ки дар фитрат ва дилу нияти поки фарзанди арчманди баргузидааш тачассум ёфта буд.
Дар ин ибороти софу сода, ки дар фазои губоролуди яъсу ноумедихо бо ихлосу мухаббат, бо имону эътикод садо дод, як чахон маъни ва калиди кушоиши хама укдаву мушкилот нухуфта буд. Гардиши айём, ки фарханги сулх дар ниходи маънави, чахоншиноси ва иродати ахлокиву инсонии Эмомали Рахмон асли зиндагисозе аст, ки дар рисолат ва сиёсати давлатдории у мувозинату оромишро дар вучуди хар инсон, дар хастии чамъият ва дар муносиботу муомилот бо кавму миллатхои дигар мехвари хама пирузихо ва пиндорхои нек ба шумор меоварад.
Замоне, ки намояндагони мардуми Точикистон Эмомали Рахмонро ба маснади Рохбари Точикистон пазируфтанд, у хамаги 40 сол дошт ва дар миёни рахбарони кишвархои собик Шурави ва чахон чавонтарин чехраи сиёсии тирози аввал буд.Зухури Эмомали Рахмон дурахши истеъдоди нодире буд, ки аз вучуди ин мардум ва ин марзу бум берун омад ва чумлаи фазилатхояшро, ки каблан ёд кардем, дар вусъати хадафхои олии милли ангезиш дод ва кудрати амал ато намуд.
Бо хидояти хирадмандонаи Эмомали Рахмон халки Точикистон бо эхтиром гузоштан ба озоди, хукуки инсон ва шахрванд ба масобаи арзишхои аслии башари ва бо хадафи демократисозии чомеа ва бунёди давлати сохибихтиёр, демократи, хукукбунёд, дуняви ва ягона мархилаи тозаи конунгузориро дар каламрави кишвари хеш асос гузошт. Дар саргахи ин ибтикорот кабули Конститутсияи нави мамлакат карор дошт, ки бори аввал дар таърихи давлатдории точикон аз тарики раъйпур- сии умумихалки сурат гирифта, дар он андухтахои тамаддуни башари дар робита ба озодии инсон, хукук шахрванд, чомеаи демократи, хукукбунёд ва дуняви тачассуми равшан пайдо намуд ва хамчун хуччати рахнамои як давлати комилхукуки аз чониби чомеаи чахони эътироф шуд.
Таърихи кунунии точикон аз хар самте, ки ба он нигарем ва аз пойгохи хар масъалае, ки ба тахкии он ручуъ намоем, бо касби истиклолияти мамлакат пайванд мегирад. Истиклолият сарманшаи чахони имрузаи миллати точик аст, ки дар ниходи худ хадафхои олии милли, таърихи ва инсонии мардумро асолат бахшид.
Дар замоне, ки давлати абадкудрати Шурави вопасин рузхои худро ба cap мебурд ва дар саросари каламрави он оташи низоъхои сиёси аланга мезад, Ичлосияи дувуми Шурои Олии Чумхурии Точикистон (даъвати дувоздахум), дар таърихи 24 августи соли 1990 Эъломияи Истиклолияти Чумхурии Точикистонро пазируфт ва дар сарнавишти Точикистон мархилаи тозаи таърихиро ифтитох, бахшид.
(Дар Ичлосияи шонздахуми Шурои Оли Конунхои Чумхурии Точикистон «Дар бораи парчами давлатии Точикистон», «Дар хусуси тасдики Низомномаи Нишони давлатии Чумхурии Точикистон» кабул гардиданд ва фаъолияти Эмомали Рахмон ба хайси рахбари макоми олии конунгузории кишвар ва Раёсати олии мамлакат бо тасдики ду рукни мукаддаси давлати навини точикон ва бо табрикоти гарму ифтихорангези Эмомали Рахмон OFOЗ ёфт, ки рамзе амику пурмаъно дошт. Бо гузашти солхо дар таквими давлати сохибистиклоли Точикистон чашни хумоне бо номи «Рузи Парчам» ба пайдо омад ва соли 2009 дар саросари кишвар бо шукуди хоса тачлил гардид. Президен¬та мамлакат бо ёдовари аз он рузгори таърихи дар паёми та- брикии худ изхор дошт, ки «Чанд руз пеш аз ин, дар суханронии худ ба ифтихори чашни 15-солагии кабули Конститутсияи Точикистон, ки дар он Парчам, Нишон ва Суруди милли хамчун рамзхои асосии давлат ва нишонахои сохибихтиёрии давлату миллат эълон шудаанд, изхор карда будам, ки бо истифода аз хукуки ташаббуси конунгузории Президент доир ба мукаррар намудани Рузи Парчами Чумхурии Точикистон лоихаи к;онуни дахлдорро ба парламенти мамлакат пешниход намудам. Боиси каноатмандист, ки ба наздики конуни мазкур кабул гардид ва мутобики он мо акнун имкон пайдо кардем, ки минбаъд хар сол Рузи Парчами давлатиро, ки 24-уми ноябри соли 1992 аз чониби Шурои Олии Чумхурии Точикистон тасдик гардида буд, бо ифитихору сарбаланди аз давлату давлатдории миллати тамадам сози худ тачлил намоем»
Конститутсияи (Сарконуни) Чумхурии Точикистон бо эъ- тирофу сабти сохибихтиёрии мардуми Точикистон шуруъ шу- дааст. Мукаддимаи Конститутсия (Сарконун) бо суханони «Мо, халки Точикистон, … хамин Конститутсияро кабул ва эълон менамоем» огоз меёбад. Мувофики ин хидояти Конститутсия (Сарконун) халки Точикистон бо назардошти вокеияти таърихи сарнавишти худро муайян кард ва давлатдории худро таквият бахшид. Ин матлаб дар моддаи 6 Конститутсия (Сарконун) хусусияти меъёри касб намуда, халк ба сифати «баёнгари сохибихтиёри ва сарчашмаи ягонаи хокимияти давлати» эъти- роф шудааст. Конститутсияи (Сарконуни) Точикистон аввалин маротиба мафхуми таркибии халкро муайян намуда, тасарруфи хокимияти давлатиро аз чониби хизбу созмон, гурухе ва ё фарде манъ кард.
Ба имзо расидани Созишномаи умумии истиклоли сулх, ва ризоияти милли дар Точикистон ба таври восей мархилаи тозаеро дар хаёти сиёсиву иктисоди ва маънавию фарханги огоз кард. Пайрезии ин сулхи деринтизор аз Ичлосияи XVI Шурои Олии Чумхурии Точикистон, аз замоне ибтидо мегирад, ки рохбари тозаинтихоби Точикистон дар ин анчуман бо катъият ва имону эътиходи комил гуфта буд: «Ман касам ёд мекунам, ки тамоми донишу тачрибаамро барои дар хар хона ва хар оила баркарор шудани сулх равона карда, барои гулгулшукуфии Ватани азизам садокатмандона мехнат мекунам»
(Бо анчоми кори Ичлосияи XVI Шурои Оли бо дастури Эмомали Рахмон макомоти рохбарии Хукумати Точикистон ба раванди музокироти сулх огоз ниход. Дар изхороти Раиси Шурои Оли ба муносибати тачлили иди Наврузи соли 1993 дар Ичлосияи XVII Шурои Олии Чумхурии Точикистон таъйини рохи музокирот тархрези ва мавриди гуфтугуи намояндагони мардум карор гирифт.
Бар асоси тасмимгирихои Рохбари давлат дар нимаи аввали соли 1993 бо хадафи катъи чанги шахрванди дар мамлакат, бозгардондани гурезахо ва мухочирини ичбори ба макони зист, баркарор сохтани бозорхо манзили харобгашта, пешгирии раванди таназзули иктисод ва чалби сармояи хоричи ба хотири рушди Точикистон масъалаи ба хум овардани нерухои музоки- роти сулхи точикон огоз шуд, ки давраи аввали он дар шахри Москва аз 5 то 19 апрели соли 1994 чараён гирифт.
Барои тавсеа ва суръат бахшидан ба раванди сулху ошти Сарвари давлат баробари баргузории музокирот дар оростани мулокоту сухбат ва бо рохбари Иттиходи нерухои оппозитсияи точик бо иродат эхтимом варзид. Ин мулокот дар бештари маврид дар холе ба вукуъ меомад, ки дар сатхи музокирот ё машварат чонибхо ба тавофук намерасиданд. Бо ибтикори Рохбари давлати Точикистон чонибхо 17-19 майи соли 1995 дар шахри Кобул дигарбора мулокот барпо карданд, то натичае аз ин гуфтушунидхо ба хусни тафохуми тарафхо дар дарёфти ризоият ва сулхи кишвар биафзояд. Пайомади ин мулокот кабули изхороти муштарак буд, ки эътимоди тарафхоро дар хосили матлаб таквият бахшид. Вохурихои баъдина дар сатхи олй 19 июли соли 1995 дар Техрон, 10-11 декабри соли 1996 дар Афгонистон ва 19-23 декабри хамон сол дар Москва, 21-22 феврал ва 16-18 майи соли 1997 дар шахрхои Машхад ва Бишкек ва дар мачмуъ 8 маротиба доир гардиданд ва нихоят санади сарнавиштсози мил- лати точик ба сурати пинхони ба имзо расид.
Таърих ва миллати точик назорати Сарвари давлати худро дар раванди таъмини сулх ва ризоияти милли, бахусус дар чараёни баргузории гуфтушунид дар каламрави Афгонистон, дар мулокоте, ки 11 декабри соли 1996 баргузор гардид, харгиз фаромуш нахохад кард. Чараёни ин мулокот дар китоби рузноманигорони рус Владимир Сухомлинов ва Генадии Шала¬ев «Рох ба суи созиш» чунин шарх ёфтааст: «Эхтимол вохурии аз хама пуршиддат ва хатарноку бемисл дар Афгонистон 11 де¬кабри соли 1996 баргузор шуд. Вакте Сайид Абдуллоди Нурй ба Эмомалй Радмонов пешнидод намуд, ки гуфтушунидро дар рустои Хусдех ки дар шимоли Афгонистон, вилояти Тахор чойгир аст, гузаронанд, гуё иродати Президентро месанчид, у бе ягон дудилаги рози шуд:
— Манн тайёрам дар чой ва дар соат вахурам. Мухим он аст, ки вохурам судманд бошад…
Аз руи маслихати пешаки чархболи Президенти Чумхурии Точикистонро бояд дар сархад пешвоз гирифта, хамзамон тарафи пешвозгиранда ондоро мебоист ба кароргохи Президенти онвактаи Афгонистон Бурдониддин Раббони мебурданд, Ва он чо бояд сарлашкари машхури он кишвар Адмадшоди Масъуд иштирок мекард
Вале дар сархад чархболи Сарвари давлатро касе пешвоз нагирифт. Дастаи посбонони Президент исрор мекарданд, ки ба Душанбе баргарданд. Дар худуди давлати бегона, ки дар он чанги граждани дар авч аст, парвоз кардан хатари бузург дорад, онхо мекушиданд, инро ба Рахмонов бовар кунонанд. У инро мефахмид. Бо вучуди ин шояд боз мефахмид, ки холо дар соат ганимат аст, то созишномаи умумии оташбас имзо нагардад, чавонони зиёде аз дар ду чониб талаф меёбанд. Эмомали Радмон фармон дод, ки ба парвоз идома диданд.
Маълум аст, ки касе чизеро сахв кардааст ва нодуруст фадмидааст. Дар он тарафи марз Президент ва хайати кории уро хучип интизор буд…,
Аммо ин вокеа бар хилофи чашмдошт хеле бомуваффакиятя анчом ёфт: умеду боварии Президенти Точикистон амалащ бочуръатии уро пурра собит гардонд. Радмонов ва Нури «Протокол дар бораи ба танзим даровардани вазъияти дар бораи сиёси дар минтакахои чанг»-ро имзо карданд. Гайр аз ин, хусусан пас аз вохури, дигаргунихои катъи ва мухиме дар гуфтушунидхо ба амал омад ва амалан оташбас байни размандагони мухолифин ва сарбозони хукумати огоз ёфт. Ва агар Президент аз сархад ба Душанбе бармегашт, маълум набуд. ки дар Точикистон «садои тупхо кай хомуш мешуд».
Дигар сахифаи фаромушнопазир пазируфтани пешниход дар бораи даъвати ичлосияи махсуси Шурои Олии Чумхурии Точикистон (даъвати якум) мебошад. Харчанд нерухои мухолифин барои иштирок дар ин ичлосия ба мувофида омаданд ва Президенти Точикистон кафолати таъмини амнияти онхоро ба душ гирифт, намояндагони чониби мухолифин дар ин Ичлосия, ки 11 марта соли 1996 баргузор гардид, ширкат наварзиданд. Бо вучуди ин Ичлосияи мазкур доир гардид ва дар робита ба ин матлаб Эмомали Рахмон дар суханрониаш ба таври махсус таъкид дошт: «Ба ичлосия даъват шудани рохбарияти мухолифин танхо як максад дорад: азбаски давраи бетанаффуси гуфтушуниди байни точикон ба кучаи сарбаста ворид шуд, дарор додем, ки дар ин ичлосия бо рохбарияти мухолифин ру ба ру, ошкоро, бе пардапушидои дипломати гуфтугу кунем. Ман хамеша тарафдори он будам ва дастам ва инро хангоми мулокотхоям бо рохбари мухолифин Сайид Абдуллоди Нури дар Кобул ва Техрон хам гуфтам, ки мунокишоти миёни точиконро бояд худи точикон, намояндагони босалохияти хамин мардум, ки дилашон ба халку кишварашон месузад, хал кунанд».
Нихоят, бо баргузории чандин мулокоту сухбатхо ва музокироти пайваста раванди сулхи точикон бо имзои санади таърихии «Созишномаи умумии истикрори сулх ва ризоияти милли дар Точикистон» 27 июни соли 1997 дар шахри Москва ба фарчом расид ва ин сана дар таквими миллати мо хамчун Рузи Вахдати милли сабт гардид.
Тачрибаи сулхи миёни точикон яке аз бузургтарин сабакхои мактаби сиёсатмадори ва давлатдории Эмомали Радмон аст, ки хам дар дохили кишвар ва хам дар сатхи чадони мавриди тадкику омузиш карор гирифт. Ин тачрибаи таърихии ба Ватан ва ба макони зист баргардонидани кариб як миллион гуреза ва ташкили хамгироии ичтимоии онхо аз тарафи ташкилоту созмондои бо нуфуз, аз чумла Созмони Милали Муттахид, Созмони амният ва хамкори дар Аврупо хамчун модели нодири сулхофарини эътироф гардид.
Фарханги сулхи Эмомали Радмон, ки паёми вахдати вокеии точикон, паёми ба орзуву ормондои худ расидани халк буд, ба Президента Точикистон ва давлати тозаистшутоли он эътироф, эътибор ва эхтироми чидони армугон овард.
Низоми нави давлатдори, ки Президенти мамлакат дар натичаи ислохоти конститутсиони ва низоми конунгузори тархрези намуд, барои озодии инсон ва чомеа мухит ва заминахои вокей мухайё карданд. Хамзамон бо озодии андеша, вичдон, ва раъю иродат, озодии фаъолиятхои иктисоди барои дар як шахрванд фарохам оварда шуд. Озодии инсон ва бузурдошти хукувхои у бо бунёдгузори ва такмили ниходхои муносиби умуми сиёси, ичтимои ва фарханги чомеаи точиконро ба дарёфти Истиклолияти милли, ки орзуву омоли чандинасраи ин кавми муаззам буд, тавфик бахшид. Озодии инсон, истиклолияти миллат ва давлатдории милли, ки Президент хануз дар поёни соли 1992 хадафи олии худ эълом дошта буд, бо захмати шабонарузии у ва пайравии содиконаи фарзандони бонангу номуси Ватан пойдор гардид.

Обсуждение: есть 1 комментарий
  1. Инак, 20 сол аст, ки шахрвандони Точикистон сарнавишти худро тибки мукаррароти ин хуччати вокеан такдирсози кишвар муайян намуда, самтхои тараккиёти хамаи сохаи зиндагиашонро муайян намуда, пеш мебаранд.

    Ответить

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

© 2018 Univer.tj · Истифодаи маводҳои сомона дар дигар сайтҳо қатъиян манъ карда шудааст